จดหมายเหตุวัฒนธรรมกำแพงเพชร โดย อาจารย์สันติ อภัยราช

ปลัดเสรี อภัยราช เดินทางไปรับตำแหน่งปลัดอำเภอพรานกระต่าย ชุมเสือร้าย ปี ๒๔๘๔ (ตอนที่ ๖) ชุมทางจระเข้ปูน
ออกเดินทางจาก อุโมงค์ ๓๒ ปล่อง อย่างไม่เร่งรีบ  นายการ้องตระโกนบอกว่า ตะวันตรงหัว เราจะถึงจระเข้ปูนที่นี่เป็นชุมทาง สามแยก แยก๑เข้าหนองปลิง แยกหนึ่งไปกำแพงทางที่เรามา และเป้าหมายเราอีกแยกหนึ่ง ไปพรานกระต่าย ตรงจระเข้ปูนมีร้านค้า มีพ่อค้า แม่ค้าของป่า มาขายของกันที่นี่ ไม่น่ากลัวโจรผู้ร้าย ไม่กล้ามาปล้นแถวจระเข้ปูน เพราะมีผู้คนมาพักกินข้าวพร้อมกัน  ชาวบ้านเรียกว่า"ยั้งเลี้ยง" ที่จระเข้ปูน  มาแต่โบราณแล้ว
ขบวนคาราวานพ่อ อ้อยอิ่งในการเดินทาง กะให้ตะวันตรงหัวพอดี เมื่อถึงจระเข้ปูน พ่อเล่าว่า ศิลาแลง มีรูปร่างเหมือนจระเข้ ขนาด ยาวสามวา ลำตัวน่าจะเกือบวา มีหัว ขา ตัว หาง เหมือนจระเข้มาก อยู่กลางสามแยกพอดี หันหัวไปทางเมืองกำแพง เราพักกินข้าวกลางวันกัน บริเวณหางจระเข้  ปูเสื่อพักม้าพักเกวียน ล้อมวงกินข้าวกัน แม่เสงี่ยมแยกไปกินข้าวเหนียวกับปลาเกลือ สี่คน แม่พี่เสมา พี่ติ๋ว พี่อิสระ ใต้ต้นไม้ใกล้ๆกัน นายการ้อง พ่อ ตำรวจ ดวดกันอีก วง ส่วนลูกหาบ และคนขับเกวียนอีกเล่ม ไปกินข้าวริมสระใหญ่ๆ ใกล้ๆกัน อีกมุมสระ มีฉายฉกรรจ์ดื่มน้ำขาวกัน คุยเสียงดัง ร้านขายอาหารแห้งปลาเกลือ เนื้อย่าง มีสารพัดทั้งกวางเก้ง  ข้าวเหนียวก็มีขาย เมื่อกินนข้าวเสร็จ เกือบบ่ายโมง หลับคนละงีบ พ่อออกไปซื้อเนื้อกวางย่างไปฝากนายอำเภอ แม่ซื้อน้ำผึ้งป่าไปฝากคุณนาย เรารู้สึกปลอดภัย คล้ายกับโอเอซีส ในทะเลทรายเลยทีเดียว นายการ้องหัวหน้าคาราวานเล่าว่า
จระเข้ยักษ์ตัวนี้ ได้คาบนางทอง มเหสีของพระร่วง จาก    เขานางทอง เมืองบางพานมา
พระร่วงตามมาทัน บริเวณ นี้ จระเข้เห็นจวนตัว จึงกลืนนางทองลงท้องไป พระร่วงเจ้า พิโรธมาก จึงประกาศสาบสรรว่า "มึงกลืนเมียกูไป กูขอสาบให้มึงเป็นหินอยู่ตรงนี้ ใครไปมาจงผ่านทางนี้ และเหยียบย่ำตัวมึงไปชั่วกัปป์ชั่วกัลป์ "
จากนั้นจระเข้ยักษ์ก็กลายเป็นหินมาจนทุกวันนี้  เขาเชื่อกันว่าในท้องจระเข้ มีเครื่องประดับนางทองอยู่ จึงมีการเจาะลำตัวจระเข้ เป็นหลุมใหญ่ บางคนเล่าว่ามีแก้วแหวนเงินทอง.บางคนว่าไม่ได้อะไร ... เราจะเดินต่อไป อีกไม่เกินสามพักม้า ห้าโมงเย็น เราจะถึงเขานางทอง ที่นี่ศักดิ์สิทธิ์นัก โจรผู้ร้ายไม่กล้ามายุ่งวุ่นวาย บนเขานางทองมีเจดีย์บรรจุพระบรมสารีริกธาตุด้วย ไปถึงเขานางทองกินข้าวเย็นกัน ข้าจะเล่าให้ฟัง..