จดหมายเหตุวัฒนธรรมกำแพงเพชร โดย อาจารย์สันติ อภัยราช

สุดอาลัย! “ต้นสักทรงปลูก รัชกาลที่ 9” คู่เมืองกำแพงเพชรกว่า 59 ปี โค่นล้มหลังพายุฝนกระหน่ำ
ต้นสักทรงปลูก พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ หน้าศาลากลางจังหวัดกำแพงเพชรหลังเก่า ล้มลงหลังเกิดลมฝนกระโชกแรงเมื่อคืนวันที่ 5 ตุลาคม 2569 สร้างความอาลัยแก่ผู้พบเห็น เนื่องจากเป็นต้นไม้ประวัติศาสตร์ที่อยู่คู่เมืองกำแพงเพชรมายาวนานกว่า 59 ปี
ต้นสักทรงปลูกดังกล่าว ตั้งอยู่บริเวณหน้าศาลากลางจังหวัดกำแพงเพชรหลังเก่า ปัจจุบันเป็นที่ว่าการอำเภอเมืองกำแพงเพชร ตำบลในเมือง อำเภอเมืองกำแพงเพชร เป็นต้นไม้สำคัญทางประวัติศาสตร์และเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจของชาวกำแพงเพชรมาอย่างยาวนาน
ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 25 มกราคม พ.ศ. 2510 พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ 9 และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ (พระราชอิสริยยศในขณะนั้น) เสด็จพระราชดำเนินเยือนจังหวัดกำแพงเพชร เพื่อทรงบำเพ็ญพระราชกุศลและประกอบพระราชพิธีบวงสรวงสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ณ บริเวณเมืองโบราณ ก่อนจะทรงปลูกต้นสักไว้เป็นราชอนุสรณ์ พระองค์ละ 1 ต้น บริเวณหน้าศาลากลางจังหวัดกำแพงเพชร
ต้นสักทั้งสองต้นจึงมีความหมายอย่างยิ่งต่อจังหวัดกำแพงเพชร เปรียบเสมือนสัญลักษณ์แห่งพระมหากรุณาธิคุณ และเป็นมรดกทางประวัติศาสตร์ที่ชาวเมืองร่วมกันหวงแหนสืบมา
อย่างไรก็ตาม หลังเกิดเหตุลมฝนกระโชกแรงเมื่อคืนวันที่ 5 ตุลาคม 2569 เมื่อรุ่งเช้าพบว่าต้นสักทรงปลูกของในหลวงรัชกาลที่ 9 ได้ล้มลง จากการตรวจสอบเบื้องต้นพบว่า บริเวณโคนต้นมีการแยกออกเป็นสองส่วน ขณะที่แกนกลางลำต้นผุพังตามกาลเวลา แม้ก่อนหน้านี้จะมีการดูแลรักษาและติดตั้งเหล็กค้ำยันเพื่อช่วยพยุงลำต้นแล้ว แต่ก็ไม่สามารถต้านทานน้ำหนักของต้นไม้ ประกอบกับแรงลมที่เกิดขึ้นได้
เหตุการณ์ครั้งนี้นับเป็นความสูญเสียทางจิตใจและประวัติศาสตร์ของชาวกำแพงเพชร เนื่องจากต้นสักทรงปลูกไม่ได้เป็นเพียงต้นไม้ทั่วไป แต่เป็นหลักฐานแห่งความทรงจำจากการเสด็จพระราชดำเนินของทั้งสองพระองค์ ซึ่งอยู่คู่บ้านคู่เมืองมายาวนานกว่า 59 ปี
สำหรับแนวทางดำเนินการหลังจากนี้ จำเป็นต้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องร่วมกันพิจารณาอย่างรอบคอบ ทั้งการตรวจสอบสภาพต้นไม้และระบบราก การจัดเก็บรักษาเนื้อไม้ให้เหมาะสมตามหลักวิชาการ ตลอดจนการพิจารณาแนวทางอนุรักษ์หรือปลูกทดแทน เพื่อรักษาคุณค่าทางประวัติศาสตร์และสืบสานความทรงจำอันทรงคุณค่าให้คงอยู่กับจังหวัดกำแพงเพชรต่อไป
ทั้งนี้ แนวทางการจัดการเนื้อไม้และการปลูกทดแทนยังต้องรอการพิจารณาจากหน่วยงานที่รับผิดชอบ โดยควรประสานผู้เชี่ยวชาญด้านรุกขกรรมและหน่วยงานด้านประวัติศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การดำเนินการเป็นไปอย่างเหมาะสมและสมพระเกียรติ
แม้ต้นสักทรงปลูกจะล้มลงตามกาลเวลา แต่คุณค่าทางประวัติศาสตร์และความทรงจำแห่งพระมหากรุณาธิคุณ จะยังคงอยู่ในหัวใจของชาวกำแพงเพชรสืบไป
พิพัฒน์ จงมีความสุข รายงาน
วันที่ 6 ตุลาคม 2569